"Mindfulness & Meditation" "Observing Mind & Thinking Mind" "Reactive & Responsive"

"Mindfulness & Meditation"

"Observing Mind & Thinking Mind"

"Reactive & Responsive"

Mindfulness (သတိကပ်ခြင်း)ကို လေ့ကျင့်ရာမှာ Meditation (တရားထိုင်ခြင်း)က ဘာလို့ အရေးပါတဲ့နေရာမှာ ရှိနေတာပါလဲ?

Mindfulness ဆိုတာ ဘဝရဲ့ ရှောင်လွှဲမရတဲ့ အနိမ့်အမြင့်အတက်အကျတွေကို မှန်ကန်စွာ ဘယ်လိုရင်ဆိုင်မလဲ ဆိုတာကို သင်ကြားပေးတာဖြစ်တယ်။

စိတ်ခွန်အားကို တိုးတက်စေပြီး ဘဝကို ရှေ့ဆက်သွားနိုင်စေတယ်။

တရားထိုင်ခြင်း (Meditation) က သတိကပ်နေထိုင်ခြင်း (Mindfulness) ကို ပံ့ပိုးပေးတယ်။

ခန္ဓာကိုယ်ကို လေ့ကျင့်ဖို့ Gym ကစားသလိုပဲ ဦးနှောက်ကို လည်း လေ့ကျင့်ပေးရမှာဖြစ်တယ်။

ဒါကြောင့် တရားထိုင်ခြင်းဆိုတာ သတိကြွက်သားကို တည်ဆောက်နေတာ ပါပဲ။

"Brain Gym" ဦးနှောက်ကို အားကစားလုပ်နေတာပါ။

တကယ်တော့ တရားထိုင်ခြင်းဆိုတာ ခက်ခဲတဲ့အရာ ထူးဆန်းတဲ့အရာ မဟုတ်ပါဘူး။

ငြိမ်ငြိမ်လေးထိုင်ပြီး စိတ်နဲ့ခန္ဓာကို ထိုင်ကြည့်တာပါပဲ။

ကိုယ်ခန္ဓာရယ်၊ အတွေးနှင့် ခံစားချက်တွေရယ်ကို တုံ့ပြန်ခြင်း ဝေဖန်ခြင်းမပြုဘဲ

စောင့်ကြည့်နေတာ။

ဘာမှမလုပ်တာကို လေ့ကျင့်နေတာပါ။

စောင့်ကြည့်သောစိတ်နဲ့ အတွေးနဲ့စိတ်ခံစားချက်၊ ကိုယ်ခန္ဓာရဲ့ခံစားချက်တွေကို

တုံ့ပြန်ဖို့မကြိုးစားဘဲ ခွာပြီးကြည့်နေတာ၊ သိနေတာကို တရားထိုင်ခြင်းလို့ ခေါ်ပါတယ်။

စောင့်ကြည့်သောစိတ် (Observing Mind) နှင့် တွေးနေသောစိတ် (Thinking Mind) ဘာကွာခြားပါသလဲ?

အတွေးစိတ် (Thinking mind) ဆိုတာက သုံးသပ်တယ်။ ဝေဖန်တယ်။

ဆုံးဖြတ်ချက်များနှင့် ပြုလုပ်ရန်အစီအစဉ်တွေကိုတွေးတောတယ်။

စောင့်ကြည့်စိတ် (Observing mind) ဆိုတာက

အတွေးများနှင့် ခံစားမှုများ စီးဆင်းမှုကို စောင့်ကြည့်ခြင်းဖြင့် ပစ္စုပ္ပန်မှာ တည့်တည့်နေထိုင်တယ်။

တရားထိုင်ခြင်းဖြင့် စောင့်ကြည့်စိတ် (observing mind) ကို လေ့ကျင့်နိုင်တယ်။

စောင့်ကြည့်စိတ်ဆိုတာ မြစ်ကမ်းပါးမှာ ထိုင်နေပြီး မြစ်ရေလှိုင်းတွေကိုကြည့်သလို အတွေးလှိုင်းတွေကိုကြည့်နေတာ။

အတွေးစိတ်ဆိုတာ မြစ်ရေစီးထဲရောက်သွားပြီး အတွေးလှိုင်းနဲ့အတူမျောပါသွားတာပါ။

စောင့်ကြည့်စိတ်ကြောင့် ကောင်းစွာရှင်းစွာသိသောအသိ (Pure Awareness) ကို ဖြစ်ပေါ်လာစေတယ်။

စောင့်ကြည့်စိတ်ဟာ ကောင်းကင်နဲ့လည်းတူတယ်။

အတွေးနှင့် စိတ်ခံစားမှုတွေက တိမ်တိုက်တွေလို အမျိုးမျိုးဖြစ်ပေါ်တယ်။

ရာသီဥတုလိုပဲ အဆက်မပြတ် ပြောင်းလဲနေတယ်။

စောင့်ကြည့်စိတ်က အတွေးကိုလည်း ထိုင်ပဲကြည့်တယ်။ မျောပါမသွားဘူး။

ကိုယ် ဘာခံစားနေရလဲဆိုတာ အသေအချာသိတယ်။

သို့သော် ထိုခံစားချက်တွေကို မဝေဖန်ဘူး။ ပိုဆိုးအောင် မီးထိုးမပေးဘူး။

အတွေးစိတ်က ချက်ချင်း တုံ့ပြန်ဖို့ တွေးတယ်။ (Reactive)

စောင့်ကြည့်စိတ်က သတိနဲ့ စဉ်းစားပြီး ဖြေရှင်းဖို့ တွေးပါတယ်။ (Responsive)

Reactive - "သူက ဒီလိုပြောတော့ ငါဒီလိုပြောမယ်” လို့ တွေးတာက အလိုအလျောက် တုံ့ပြန်ခြင်း

Responsive - “သူက ဒီလိုပြောလိုက်တယ်၊ ငါဘယ်လိုပြန်ပြောသင့်လဲ စဉ်းစားရမယ်" ဆိုတာက သတိရှိပြီး တုံ့ပြန်ခြင်း

Reactive က “အလိုအလျောက်သတိမပါဘဲတုံ့ပြန်ခြင်း” ဖြစ်ပြီး

Responsive က “သတိကပ်ပြီး မှန်ကန်စွာရွေးချယ်တုံ့ပြန်ခြင်း” ဖြစ်တယ်။

အတွေးစိတ်

စိတ်ခံစားချက်တခုဝင်တိုင်း အဲဒီစိတ်ကို ဗဟိုပြုပြီး အတွေးစိတ်က ဆင့်ပွား ဆင့်ပွားတွေးတယ်။

ဥပမာ - ဒေါသထွက်တဲ့ စိတ်ခံစားချက်ရဲ့နောက်မှာ အတွေးစိတ်က အတွေးတွေကို ဒေါသကို အခြေခံပြီးဆက်ပွားတယ်။

"သူကငါ့ကို ဒီလိုပြောလိုက်တယ်။

ငါအလုပ်မလုပ်ဘူးချောင်ခိုတယ်လို့ သူကထင်တာပေါ့။

ငါမလုပ်ဘူးလို့ သူထင်တာကို တကယ် မယုံနိုင်ဘူး။

သူက အရမ်းအတ္တကြီးလွန်းတယ်။

ငါ အခုပဲ သူ့ကို သွားပြောပစ်မယ်။"

အတွေးစိတ်ဟာ တုံ့ပြန်ဖို့ကို ခံစားချက်ရဲ့ နောက်ကနေမီးထိုးပေးတယ်။

နောက်ထပ် ဥပမာတခု -

လျှောက်ထားခဲ့တဲ့ အလုပ်တခု မရဘူး ဆိုပါစို့။

စိတ်ပျက်ခြင်းနှင့် စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်း ခံစားချက်တွေဖြစ်ပေါ်နေမယ်။

အဲဒီအချိန် အတွေးစိတ် (Thinking Mind) က ဒီလိုအလုပ်လုပ်ပါတယ်။

"ငါက လုံးဝအသုံးမကျဘူး။

ငါလိုချင်တာ တစ်ခါမှ မရဖူးဘူး။

ဒီအလုပ်မရရင် ရေရှည်မှာ ငါမရပ်တည်နိုင်တော့ဘူး။"

ဒီအတွေးတွေဟာ မှန်နေတယ် ထင်ရပေမယ့် တကယ်တမ်းတော့ အပြည့် မှန်ကန်မနေပါဘူး။

ထိုအချိန်အခိုက်အတန့်မှာ ကိုယ်ခံစားနေရတဲ့ခံစားချက်တွေကို သတိမကပ်ဘဲ တုံ့ပြန်နေတဲ့အတွေးတွေဖြစ်တယ်။

အဆိုးမြင်ဘက်သို့ ယိမ်းတတ်သော သဘော (negativity bias) ကိုလည်း မီးထိုးပေးနေပြီး အခြေအနေအမှန်ထက် အဆိုးအနာဂတ်ကိုသာ ပြပေးနေပါတော့တယ်။

"Thinking Mind is a Stress Machine" ဆိုတာ သတိထားပါ။

စောင့်ကြည့်စိတ်

စောင့်ကြည့်စိတ်ကတော့ အဖြစ်အပျက်ကို ကြည့်တယ်။

ခံစားချက်ကို နေရာပေးတယ်။

သတိကပ်စောင့်ကြည့်တယ်။

ထိုခံစားချက်က ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ ဘယ်နေရာမှာရှိနေတယ်ဆိုတာကိုပါ ထိုင်ကြည့်ပါတယ်။

ဆူပွက်နေတဲ့ရေနွေးအိုးလို ပူပြင်းတဲ့ခံစားချက်တွေရဲ့ မီးရှိန်ကိုလျော့ချပေးတယ်။

စောင့်ကြည့်စိတ်က ဖြစ်နေတဲ့ခံစားချက်ကိုသာမက အတွေးကိုပါဆက်ကြည့်တယ်။

ဘေးပတ်ဝန်းကျင်မှာ ကြားနေရတာ၊ မြင်နေရတာတွေကိုပါ ဆက်ကြည့်တယ်။

လေအေးလေးတွေ ဖြတ်တိုက်သွားတာ၊ မြက်ခင်းစိမ်းတခုကိုမြင်လိုက်ရတာ စသည်ဖြင့်ပေါ့

အဲဒီအချိန်မှာ ကိုယ့်ရဲ့အဆိုးကွက်ကွက်လေးကိုပဲမြင်နေတဲ့ စူးစိုက်မှုက ပြောင်းလာတယ်

ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ဖိစီးမှုကို ဘဝတခုလုံးစာလွှမ်းခြုံနေတဲ့ အမည်းမှောင်ကြီးလို့ မြင်နေရာကနေ

အဲဒီ အမည်းဟာ ပန်းချီကားကျယ်ကြီးရဲ့ အစိတ်အပိုင်းတခုဆိုတာ

မြင်ကွင်းကျယ်နဲ့ အပေါ်စီးကနေမြင်နိုင်သွားတယ်။

Austrian neurologist psychiatrist တယောက်ဖြစ်တဲ့ Viktor Frankl ရဲ့ ဆိုရိုးစကားတခုက -

“Between stimulus and response there is a space. In that space lies our power to choose our response. In our response lies our growth and our freedom.”

“သက်ရောက်မှုနဲ့တုံ့ပြန်မှုကြားမှာ နေရာလေးတစ်ခုရှိတယ်။

အဲ့ဒီနေရာမှာ ဘယ်လိုတုံ့ပြန်မလဲဆိုတာကို ရွေးချယ်နိုင်တဲ့အခွင့်အရေးရှိနေတယ်။

အဲဒီ တုံ့ပြန်မှုရဲ့ လက်ထဲမှာ ကိုယ့်ရဲ့တိုးတက်ခြင်းနဲ့ လွတ်မြောက်ခြင်း ရှိနေပါတယ်။” တဲ့

ပြန်ချုပ်ရရင် Mindfulness သတိကပ်နေထိုင်ခြင်း ကို Observing Mind စောင့်ကြည့်စိတ်နဲ့ လေ့ကျင့်ရပါမယ်။

အချိန်တိုင်း သတိရှိပြီး မှန်ကန်တဲ့တုံ့ပြန်မှုတွေဖြစ်ပေါ်စေဖို့ စိတ်အမှိုက်တွေ ကင်းစင်စေဖို့ လိုတယ်။

အချိန်တိုင်းသတိကပ်ဖို့ Mindfulness သတိကြွက်သားသန်မာဖို့ Meditation တရားထိုင်ခြင်း လိုအပ်ပါတယ်။

တနေ့တကြိမ် တရားထိုင်ဖို့ အချိန်ပေးသင့်တယ်။

အချိန်ရှိတိုင်း ကြိုးစားသတိကပ်ခြင်း (Mindfulness) နဲ့

အချိန်အတိုင်းအတာတခုပေးပြီး တရားထိုင်ခြင်း (Meditation) က

ကိုယ့်ရဲ့ အစစ်အမှန် (Authentic Self) ကို ကိုယ်ရှာတွေ့နိုင်မှာဖြစ်တယ်။

ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်အမှိုက်၊ ကိုယ့်ရဲ့ပြင်ရမယ့် အမူအကျင့်တွေကို ကောင်းစွာတွေ့လာနိုင်ပြီး

ပန်းပုရုပ်လှလှလေးရဖို့ မလိုတဲ့သစ်သားတွေကို ဖယ်ရှားရှင်းလင်းပေးသလိုမျိုး

ကိုယ့်ရဲ့ နှလုံးသားကို ကြည်သထက်ကြည်အောင် လှသထက်လှအောင် ပြုလုပ်ပေးနိုင်ပါလိမ့်မယ်။

Mindfulness & Meditation: Observing Mind vs. Thinking Mind

Why does Meditation hold such a vital place in the practice of Mindfulness?

Mindfulness teaches us how to correctly face the unavoidable ups and downs of life. It builds mental resilience and empowers us to move forward. Meditation, in turn, is the foundation that supports this mindful living.

Just as we go to the gym to train our bodies, we must train our brains. Meditation is essentially building your "Mindfulness Muscle." Think of it as a "Brain Gym."

In reality, meditation is neither difficult nor mystical. it is simply sitting quietly and observing your mind and body. It is the act of watching your physical sensations, thoughts, and feelings without reacting or judging them. It is the practice of doing nothing.

When you distance yourself to observe your thoughts and emotions without trying to react—simply knowing they are there—that is meditation.

Observing Mind vs. Thinking Mind: What’s the Difference?

The Thinking Mind: This part of the mind analyzes, criticizes, judges, and plans what to do next.

The Observing Mind: This part lives directly in the present moment by simply watching the flow of thoughts and feelings.

We train the Observing Mind through meditation.

Imagine sitting on a riverbank watching the waves; that is the Observing Mind. If you jump into the water and get swept away by the current, you have entered the Thinking Mind.

The Observing Mind leads to Pure Awareness. It is like the sky—vast and steady. Thoughts and emotions are like clouds or the weather, constantly changing and passing through. The Observing Mind watches the thoughts but does not drift away with them. It knows exactly what you are feeling, yet it doesn’t judge or "fan the flames" to make things worse.

Reactive vs. Responsive

The Thinking Mind is Reactive: It wants to react instantly.

Example: "He said this to me, so I’m going to say that back!" (An automatic, knee-jerk reaction).

The Observing Mind is Responsive: It thinks with awareness before solving a problem.

Example: "He said that... I should consider how I ought to respond." (A mindful, chosen response).

Reactive is reacting automatically without awareness; Responsive is choosing the right reaction with mindfulness.

The Trap of the Thinking Mind

When an emotion arises, the Thinking Mind multiplies it.

Example: You feel anger. The Thinking Mind then fuels that anger: "He said this to me. He thinks I'm lazy. I can't believe he doesn't trust my work. He's so selfish. I'm going to tell him off right now!" The Thinking Mind fans the flames of emotion to provoke a reaction.

Another Example: Suppose you didn't get a job you applied for. You feel disappointment and anxiety. The Thinking Mind starts working: "I'm totally useless. I never get what I want. If I don't get this job, I'll never survive."

These thoughts feel true, but they aren't fully accurate. They are reactive thoughts born from a lack of mindfulness. They feed a "negativity bias," showing you a dark future rather than reality. Remember: "The Thinking Mind is a Stress Machine."

The Power of the Observing Mind

The Observing Mind looks at the event as it is. It gives the feeling space. It watches where that feeling lives in the body. Like turning down the heat on a boiling kettle, it reduces the intensity of heated emotions.

It doesn't just watch feelings; it observes the surrounding environment—the sound of the wind, the sight of green grass. In that moment, your focus shifts from a narrow "bad spot" to a wider perspective. Instead of seeing your stress as a giant black cloud covering your whole life, you see that "black spot" as just one small part of a much larger canvas.

As the Austrian neurologist and psychiatrist Viktor Frankl famously said:

“Between stimulus and response there is a space. In that space lies our power to choose our response. In our response lies our growth and our freedom.”

Summary

To live mindfully, we must train the Observing Mind. To keep our reactions right and our "mental clutter" clear, we need to be aware at all times. And to strengthen that mindfulness muscle, we need Meditation.

By combining Mindfulness (effort in every moment) with Meditation (dedicated time for practice), you will find your Authentic Self.

You will begin to see your own mental clutter and the habits you need to change. Just as a sculptor removes excess wood to reveal a beautiful statue, these practices will clear your heart, making it purer and more beautiful every day.

#DrKhaiMonMindfulHealing

#LotusofRa

Ref: Mindful Twenty-Something